ATLARIN ÖZELLİKLERİ!
Değerli Dostlar; atlar insanlar için ayrı bir öneme sahiptir. Bu hafta sizlerle bu konuda paylaşımda bulunalım istedim.
Atlar diğer hayvanlara oranla insan toplumu üzerinde, çok daha önemli yere sahiptir. Atlar zamanında insanların en hızlı seyahat seçeneği idi. Tüm dünyadaki dillere ve kültürlere yardımcı oldular. Tarla sürmekten, yük taşımaya insanlara yardımcı oldular. Atlar ayrıca savaşlarda da önemli görev üstlenmiştir. Çok sayıda liderin süvari şeklinde savaşmasında öncülük etmişlerdir. Bu nedenle atların insan hayatındaki yeri ve önemi benim için her zaman önemli kalacaktır.
At (Equus caballus), memeliler sınıfının, Perissodactyla (tek toynaklılar) takımının, Hippomorpha alt takımının, Equidae (atgiller) familyasının, Equus cinsine âit bir türdür.
Equus, atgillerden oluşan bütün tekparmaklı memelileri kapsar; eşek, zebra, yaban eşeği ve bütün at ırkları. Fakat at sözü ile, yalnız evcil at türünden ibaret olan at altcinsi kastedilir. Evcil atın yabani soyu bilinmemektedir. Günümüzde resmi olarak tanınan 150’den fazla at ve pony ırkı vardır.
Atın kestanecikli dört ayağı ve güçlü toynakları vardır. Toynağı öteki tekparmaklılarınkinden daha geniş ve değirmidir. Kulakları küçüktür. Donu çizgisiz, yelesi gürdür. Kuyruğu, dibinden itibaren kalın kıllarla donanmıştır. Bugün steplerde, yaşlı bir aygırın önderliğinde sürüler halinde yaşayan yabani atların evcil atlardan türeme olduğu herkesçe kabul edilir.
Atların Özellikleri
Atın yetişkin erkeğine “aygır”, dişisine “kısrak”, genç atlara “tay”, yumurtaları alınarak hadım edilene “iğdiş“, üreme için kullanılan aygıra “damızlık“, koşum atlarının erkeğine “beygir“, dişisine bazı yörelerde “gölük“ denilmektedir.
İnsanlarla rahatlıkla iletişim kurabilen atlar, sahiplerinin duygularını adeta okurlar. İnsanların ses tonlarından o anki duygularını çıkartabilirler. Duyma duyusu insanlardan çok daha gelişkindir ve ses tonunu çok iyi algılarlar. Sahipleri ile derin duygusal bağlar kurabilirler ve onların duygusal davranışlarına uygun tepkiler vermeleri ile tanınırlar. Bireylerin ses tonlarından dostane yaklaşımı çıkarabilirler. Atların duygusal yapıları, gelişmiş sinir sistemlerine bağlıdır.
Eskiden aygırlar binicilik için kullanılırken, kısraklar sadece üreme amacıyla tutuluyordu. İğdişler, iş hayatında (ormancılık, tarım, taşıma) ve kadınların at binmesi için kullanılıyordu. Bununla birlikte günümüzde iğdişler, binicilik atları olarak aygırların yerini almıştır.
Atlar, vücut yapılarına, çabuk ve uzun koşma yeteneklerine, yük taşıma güçlerine göre sıcakkanlı atlar (binek atları) ılıkkanlı atlar ve soğukkanlı atlar (koşum atları) diye başlıca iki gruba ayrılır.
Ömrü ve Hayat Aşamaları
Yetiştirme, bakım ve çevreye bağlı olarak modern atların ömrü ortalama 25 ila 30 yıl arasındadır. Ancak nadiren bazı atlar adeta zamana meydan okurcasına 40’lı yaşlarını devirmişlerdir. Bilinen en uzun yaşayan at 19. yüzyılda 62 yaşına kadar yaşayan “Oldbilly” idi. Guinness Dünya Rekorları’nda dünyada yaşayan en yaşlı pony olarak listelenen Sugar Puff, 2007 yılında 56 yaşında öldü.
Atın evcilleştirilme süreci son yıllarda yapılan arkeolojik kazılarda elde edilen bilgiler ışığında 1000 yıl daha gerilere götürülmüş, Kuzey Kazakistan’da M.Ö. 3500’lü yıllarda Bakır Çağı’nda (M.Ö. 3700 – 3100) oluşan “Botai” kültür insanlarının büyük yerleşim birimlerinde yaşadıkları ortaya çıkmıştır (Harita 1). Botai halkı atı hem binek hayvanı olarak kullanmış, hem de eti ve sütü için beslemişlerdir. Bu süreç henüz iletişim, ulaşım ve savaş dönemlerinin başlamasından çok öncedir. Ancak atın evcilleştirilmesi ulaşım, haberleşme ve savaş yöntemlerini tamamen değiştirmiştir (Outram, 2009).
1. İlk at M.Ö. 4000 yılında evcilleştirilmiştir.
2. Atlar ayakta uyuyabilen hayvanlardır.
3. Atlar otobur hayvanlardır.
4. Dünya kayıtlarında bulunan en hızlı at saatte 88km/h ulaşmıştır. Bu at bir yarış atıdır.
5. Bir at ortalama 15 beygir güç üretebilmektedir.
6. Atlarda 8 adet kan gurubu bulunmaktadır.
7. Atlar ortalama 25 yıl yaşayabilir.
8. Bir at iskeletinde 205 kemik